Kalendarium jest ułożone według miesięcy i dni, a nie chronologicznie, by nauczycielom łatwiej było znaleźć ciekawostkę na najbliższą lekcję.

Urodził się Linus Pauling, światowej klasy chemik
 

Linus Pauling zastosował fizykę kwantową do budowy struktur wiązań chemicznych.

W wieku 16 lat opuścił szkołę średnią bez uzyskania dyplomu. Dostał go dopiero w 1962 roku, już jako dwukrotny laureat Nagrody Nobla. Został jednak przyjęty do Oregon State Agricultural College.
W 1954 roku dostał Nagrodę Nobla za odkrycie chemicznych podstaw życia, w 1962 r. pokojową - za propagowanie rozbrojenia i działalność pacyfistyczną.

Uważał, że duże dawki witaminy C chronią przed chorobami - od przeziębienia po raka. Dalsze badania nie potwierdziły tej opinii, chyba że jedynym argumentem ma być długowieczność Paulinga. Dożył 93 lat. Zmarł na raka prostaty.

Felix Hoffmann opatentował kwas acetylosalicylowy
 

Substancja otrzymana przez niemieckiego chemika była czysta i stabilna chemicznie.

Autor wynalazku tak pisał o nim w odręcznych notatkach:
"Dzięki swoim właściwościom, takim jak kwaśny smak bez działania żrącego, kwas acetylosalicylowy ma przewagę nad kwasem salicylowym i dlatego zostanie zbadany pod kątem jego przydatności w leczeniu".

Firma, w której Hoffmann pracował, Friedrich Bayer & Co., zaczęła produkować Aspirynę jako lek przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, stosowany początkowo na reumatoidalne zapalenie stawów. Miała przewagę nad kwasem salicylowym, ponieważ nie powodowała krwawienia z żołądka.

Hoffmann udoskonalił wcześniejszą, nieczystą postać leku, wynalezioną przez francuskiego chemika Charlesa Frederica Gerhardta (1853).

Zmarł Alexander Fleming, szkocki bakteriolog i lekarz
 

Alexander Fleming odkrył penicylinę G, która działa silnie bakteriobójczo, a łagodnie dla człowieka.

Alexander Fleming zmarł na oczach żony 11 marca 1955 roku. Przypisuje mu się odkrycie penicyliny, antybiotyku wyizolowanego z pleśni Penicillium. Sam Fleming uważał, że otacza go niezasłużona sława, skwapliwie z niej jednak korzystał.

Penicylina była pierwszym skutecznym antybiotykiem. Wprowadzono ją do leczenia w czasie II wojny światowej. Zapobiegała zakażeniom ran. W znacznym stopniu zmniejszyła też śmiertelność z powodu zapalenia płuc. Alexander Fleming, choć cieszy się wielką sławą jako odkrywca penicyliny, tak naprawdę przyczynił się do jej rozsławienia i spopularyzowania.

Fleming był wzorowym uczniem i studentem medycyny. Specjalizację z chirurgii uzyskał w 1909 roku. Nie wykonywał zawodu, poświęcił się badaniom naukowym. I wojna światowa i ogrom śmierci zrobiły na Flemingu potężne wrażenie. Dowodził, że zgorzel i tężec są skutkiem działania mikroorganizmów rozwijających się na polach uprawnych, gdzie upadali ranni żołnierze.

W latach 1928-1929 podczas badań laboratoryjnych odkrył, że pleśń zabija bakterie na płytkach doświadczalnych. Spostrzeżenie Fleminga na dobrą sprawę przeszło bez echa i dopiero inni badacze wprowadzili penicylinę do lecznictwa w czasach II wojny światowej. W 1945 roku Fleming wraz Howardem Walterem Floreyem i Ernstem Borisem Chainem, badaczami, którzy doprowadzili do zarejestrowania penicyliny jako środka leczniczego, otrzymali nagrodę Nobla.

Fleming musiał mocno się zdziwić wyróżnieniem, bo powiedział:
„Moją jedyną zasługą jest to, że nie zaniechałem obserwacji i jako bakteriolog dalej badałem problem”. Wiedział, że nie zasłużył na Nobla. Zbierał wycinki na swój temat w teczce podpisanej „Mit Fleminga”. Mit nie przeszkodził mu w chodzeniu w glorii noblisty.

Sprzedano pierwszą butelki Coca-Coli
 

Napój wynalazł w 1886 roku John Pemberton, farmaceuta z Atlanty.

Do produkcji słynnego napoju wykorzystał limonkę, cynamon, liście i nasiona koki.  Zalecał stosować go do leczenia rozedrgania nerwowego i jako eliksir stawiający na nogi.

Po śmierci Pembertona właścicielem firmy został Asa Candler. 31 stycznia 1893 r. opatentował słynną recepturę Coca-Coli już na bazie (wcześniej nieobecnej) wody gazowanej.

Rudolf Kuhnold przeprowadził pierwszą udaną próbę użycia radaru
 

700-watowy nadajnik pracował na częstotliwości 600 megaherców, wyposażony był w odbiornik i czaszę anteny.

Odbierał echa sygnałów odbitych od pancernika Hesse, zakotwiczonego w odległości 550 metrów.

W październikowym teście tego samego roku, radar odebrał echo od okrętu oddalonego o 11 km. Urządzenie miało stwarzać przewagę na polu bitwy w nadchodzącej II wojnie światowej, ale... kto mieczem wojuje, od miecza ginie.

To USA i Wielka Brytania wykorzystały pionierskie prace Kuhnolda i rozwinęły je w niezawodny system wykrywania obiektów na wodzie i w powietrzu.

Matka historii ma na imię „Ironia”.

Urodził się Stefan Banach, wybitny polski matematyk
 

Od dzieciństwa wykazywał ponadprzeciętne zdolności matematyczne i językowe.

Po maturze pracował w księgarni. Studiował jako samouk. W czasie I wojny światowej pracował na stanowisku nadzorcy robót budowlanych, udzielał korepetycji.

W 1916 roku prowadził z kimś dysputy matematyczne na krakowskich Plantach. Przechodzący obok doktor Hugo Steinhaus usłyszawszy rozmowę, zainteresował się młodym dyskutantem. Zdarzenia nabrały tempa: publikacje, asystentura na Politechnice Lwowskiej. W 1920 r. doktorat z analizy funkcjonalnej, nowej dziedziny matematyki.

Z doktoratem sprawa była ciekawa, bo Banach nie zamierzał go pisać. Siedząc w zadymionych lwowskich knajpach rozwiązywał zadania matematyczne. Jego współpracownicy odbierali serwetki z notatkami, porządkowali i przepisywali. Banach złożył z ich pracy pracę doktorską jako swoją. Ani myślał jej bronić. Zatem znów postanowiono uciec się do podstępu. Zaproszono upartego matematyka do jakiegoś pokoju na uczelni, gdzie miał pomóc rozwikłać zadania. Zrobił to, nie zdając sobie sprawy, że obronił właśnie doktorat.

Banach stworzył dział matematyki zwany analizą funkcjonalną oraz był wybitnym członkiem lwowskiej szkoły matematycznej, skupiającej najzdolniejszych matematyków.

Zmarł 31 sierpnia 1945 roku na raka płuc.

Zmarł Izaak Newton
 

Izaak Newton dla wielu był najwybitniejszym naukowcem wszech czasów.

Przed Newtonem konstrukcja świata tkwiła w mrokach domysłów, wierzeń i mitów. Po nim już wiedziano, że kosmosem rządzą ścisłe matematyczne prawa. Newton odkrył, między innymi, trzy prawa dynamiki i prawo powszechnego ciążenia.

Newton prowadził też badania alchemiczne. Słynny ekonomista John Maynard Keynes kupił alchemiczne zapiski Newtona wyrokując po ich lekturze i analizie, że Newton był  bardziej magikiem, niż naukowcem. Droga do wybitnych osiągnięć może prowadzić przez krainę baśni i magii...

Newton często wpadał w złość, rzadko się śmiał i żartował. Najprawdopodobniej był homoseksualistą.

Przeczytaj więcej. 

Zmarł Albert Einstein
 

Albert Einstein jest uznawany za jednego z największych fizyków w historii, obok Newtona, Maxwella i Galileusza.

Albert Einstein był twórcą szczególnej i ogólnej teorii względności oraz odkrywcą wielu praw i stałych przyrodniczych. W kwietniu 1953 r. u Einsteina pękł tętniak aorty. Einstein nie zgodził się na operację, mówiąc: „Chcę odejść wtedy, kiedy sam zechcę. Sztuczne przedłużanie życia jest niesmaczne”.

Einstein stworzył fundament nauki XX wieku. Jego szczególna i ogólna teoria względności jest podstawą do zrozumienia takich pojęć jak czas, masa, energia.

Szczególna teoria względności, sformułowana w 1905 roku, pozwala zrozumieć zachowanie cząstek elementarnych. Ogólna teoria względności otworzyła drogę do nowoczesnej kosmologii.

Przeczytaj więcej.

Przeprowadzono pierwszą w historii pasteryzację
 

Trudno w to uwierzyć, ale od odkrycia procesu pasteryzacji minęło dopiero 159 lat.

W 1862 roku Ludwik Pasteur i Claude Bernard przeprowadzili pierwszy test pasteryzacji. 20 kwietnia tego roku podczas posiedzenia Francuskiej Akademii Nauk otwarto zapieczętowane 3 marca słoiki. Zawierały krew i mocz psa, stały ponad miesiąc w temperaturze około 30 stopni Celsjusza. Żaden z płynów nie uległ procesowi gnicia lub fermentacji.

Doświadczenie pokazało, że pasteryzować można także żywność, by przechowywać ją dłuższy czas bez zmiany jej składu chemicznego.

Początkowo pasteryzacja stosowana była przez browarników. Podgrzewali piwo do temperatury powyżej 70 stopni Celsjusza, co zabijało bakterie oraz pozwalało transportować i przechowywać złocisty trunek bez konieczności ciągłego chłodzenia

Dziś pasteryzacja jest niemal standardową procedurą w produkcji nie tylko piwa, ale także mleka, przetworów owocowych i warzywnych.

Urodził się Max Planck
 

Max Planck odkrył, że światło rozchodzi się porcjami energii, zwanymi kwantami.

Energia takiej porcji jest uzależniona od częstotliwości światła (f) i dana wzorem: E = h·f.  Stała h, zwana dzisiaj stałą Planka, jest jedną z podstawowych stałych w fizyce.

Planck odkrył też geniusz Einsteina. To on wprowadził go do Pruskiej Akademii Nauk. Pojęcie kwantu Albert Einstein wykorzystał do wyjaśnienia efektu fotoelektrycznego, a w 1913 r. Niels Bohr - użył go do opisania budowy atomu.

Uczonemu trudno było pogodzić się z własnym odkryciem, że natura działa w sposób skokowy. Wciąż chciał powrócić do praw mechaniki Newtona i pozbyć się kwantów. Fizyka doświadczalna potwierdziła jednak wielokrotnie teorię Plancka.

Przeczytaj więcej.

Urodził się David Attenborough
 

David Frederick Attenborough to angielski przyrodnik i filmowiec, ikona popularyzowania wiedzy o przyrodzie i jej ochrony na świecie.

Działalność Davida Attenborougha trwa już grubo ponad pół wieku. Jego słynna seria telewizyjna Zoo Quest zaczęła się w 1952 roku i dała początek innym serialom oraz filmom przyrodniczym prezentowanym na antenie BBC. Przez kilka lat (1965-1969) Attenborough był w BBC kierownikiem programowym wyższego szczebla, ale potem wrócił do podróżowania i kręcenia seriali takich jak: Life of Earth, The Living Planet, Life in the Undergrowth. Kilka lat temu zaczął interesować się możliwościami produkcji filmów w 3D.

Mówi się o nim, że zaczął troszczyć się o przyrodę zanim stało się to modne. Jako pierwszy stawał w obronie dzikiej natury i apelował o zaprzestanie działań zagrażających przyrodzie.

Sir Attenborough jest ateistą, choć woli się określać jako agnostyk. Nie zgadza się on z biblijnym wezwaniem "czyńcie sobie Ziemię poddaną". Jego zdaniem, przyroda nie może być traktowana jako nigdy niewyczerpalne narzędzie służące doraźnym interesom człowieka.

Na zdjęciu: mural w Dublinie z podobizną Davida Attenborough.

Urodził się John Bardeen
 

John Bardeen – pierwszy naukowiec, który dwukrotnie otrzymał nagrodę Nobla w tej samej dziedzinie.

John Bardeen (na zdjęciu z lewej) był współtwórcą tranzystora oraz teorii nadprzewodnictwa.

Tranzystor zrewolucjonizował elektronikę. Dzięki niemu dokonał się bodaj największy skok technologiczny w dziejach ludzkości.

Nadprzewodnictwo (zjawisko zerowego oporu elektrycznego występujące przy bardzo niskich temperaturach) jest działem fizyki i techniki rozwijającym się obecnie bardzo szybko, ale krok milowy w tej dziedzinie jest jeszcze przed nami. Mamy jednak podstawy, by przypuszczać, że wyprodukowanie nadprzewodników w temperaturze pokojowej może przyczynić się do takiej rewolucji technologicznej, jaką było swego czasu wynalezienie tranzystora.

Przeczytaj więcej

Sprzedano pierwszy komputer osobisty Apple II
 

Ten komputer był wynalazkiem Steve'a Wozniaka, jednego z założycieli firmy Apple. Jako pierwszy wyświetlał grafikę w kolorze.

Klienci kupowali osobno, tak jak dziś w komputerach PC, monitor i klawiaturę. Komputer napędzał 8-bitowy procesor o szybkości 1Mhz. Standardowa pamięć wynosiła 64 kB, zaś RAM -  maksymalnie 48 kB. Masowa produkcja – także na licencji – sprawiła, że sprzęt występował w kilku konfiguracjach parametrów. Apple II dzięki możliwości rozszerzania pamięci i stacji dyskietek stał się popularnym komputerem do pracy.

Dla porównania: komputer, na którym piszemy tę notkę, został wyposażony w 64-bitowy procesor, pamięć RAM 16 GB i dysk twardy 222 GB. Nasze urządzenie jest już nieco przestarzałe, ale o Apple II piszemy nie tylko z powodu rocznicy, ale również dlatego, by wyobrazić sobie, jaki postęp dokonał się przez nieco ponad 40 lat w świecie technologii komputerowej. A teraz stoimy przed kolejną rewolucją: sztucznej inteligencji i komputerów kwantowych.

Joseph Priestley odkrył tlen
 

Joseph Priestley, brytyjski prezbiteriański pastor i chemik, zidentyfikował gaz, który nazwał „powietrzem bez flogistronu”. Nie wiedział, że dokonał odkrycia tlenu.

Uczony otrzymał tlen, ogrzewając tlenek rtęci i zbierając wydzielający się gaz. Trzy lata później Antoine Laurent Lavoisier otrzymał tlen jako odrębny pierwiastek i wyjaśnił jego rolę w procesie spalania. Podał też definicję pierwiastka chemicznego.

Tlen jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem na Ziemi, stanowi 49,4% masy jej skorupy. W całej skorupie ziemskiej jest więcej atomów tlenu, niż atomów wszystkich innych pierwiastków razem wziętych. Przeciętnie wśród 1000 atomów skorupy ziemskiej są 533 atomy samego tlenu, a 467 atomów przypada na wszystkie pozostałe pierwiastki łącznie.

W całej litosferze w ramach skorupy ziemskiej atomy (a raczej jony tlenu) zajmują ponad 90% przestrzeni, a jony pozostałych pierwiastków mniej niż 10%. Litosfera ziemska jest siecią jonową tlenu, w której zakątki powtykane są wszystkie inne pierwiastki. Jak rodzynki w cieście.

Tlen jest gazem bez barwy, smaku, zapachu. Istnieje jednak odmiana tlenu z „zapachem”. To ozon. Ozon (O3) jest odmianą alotropową tlenu, tworzącą się pod wpływem wyładowań elektrycznych.

Na zdjęciu: pomnika Josepha Priestleya w Leeds.

Ciekawostka o tlenie: https://pasco.com.pl/tlen-garsc-faktow-o-tlenie/

Urodził się Niels Bohr
 

Niels Bohr to jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku, twórca model atomu wodoru, podstawy mechaniki kwantowej.

W 1922 roku Niels Bohr odebrał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W latach dwudziestych XX wieku brał udział w badaniach nad teorią kwantów - matematyczną interpretacją wewnątrzatomowej rzeczywistości. Rozwinął tak zwaną kopenhaską interpretację mechaniki kwantowej, która do dziś dominuje w fizyce.

Kilkanaście lat później - uczestniczył w programie Manhattan, projektowaniu amerykańskiej bomby atomowej. Jednak nie wniósł większego wkładu do pracy, bo miał moralne wątpliwości, czy należy budować broń masowego rażenia.

Ciekawostka o naukowcu: Fizyka kwantowa a filozofia, według Nielsa Bohra

Zmarł Daniel Gabriel Fahrenheit
 

Niemiecki fizyk, który większość życia spędził w Niderlandach. Wynalazł termometr alkoholowy (1709) i rtęciowy (1714).

To drugie urządzenie do niedawna należało do stałego wyposażenia domu wewnątrz i na zewnątrz oraz domowej apteczki. Teraz rtęciowy wynalazek Fahrenheita odchodzi w cień, ponieważ rynek konsumencki i edukacyjny szturmem zdobywają cyfrowe czujniki pomiarowe. Ale nie sposób nie docenić wynalazku Fahrenheita. Służył ludziom około 300 lat.

Fizyk ten opracował też skalę temperatury, która do dziś obowiązuje w niektórych krajach anglosaskich, w tym w USA. Oparł ją o cztery punkty odniesienia: za zero swojej skali przyjął temperaturę mieszaniny lodu i soli, 32 °F - temperaturę topnienia lodu, 98,6 °F - normalną temperaturę ciała a 212 °F - punkt wrzenia wody. Obecnie skale te definiuje się przez porównanie ze skalą Celsjusza i opiera na dwóch punktach odniesienia (32 °F = 0 °C; 212 °F = 100 °C).

Fahrenheit wynalazł również higrometr do pomiaru wilgotności względnej i eksperymentował z innymi cieczami odkrywając, że każda wrze w innej temperaturze, w dodatku zależnej od ciśnienia atmosferycznego.

Daniel Gabriel Fahrenheit urodził się w 1686 roku w gdańskiej rodzinie kupieckiej.