10 największych idei w nauce

W książce „Struktura rewolucji naukowych” Thomas Kuhn dowodził, że nauka, zamiast rozwijać się stopniowo małymi krokami, posuwa się naprzód w nagłych (wy)skokach. 

Wynika to z tego, że trudno jest obalić ustalone teorie, a sprzeczne z nimi informacje odrzuca się jako herezje lub w najlepszym przypadku anomalie. Jednak w pewnym momencie dowody przeciwko zastanej teorii stają się tak przytłaczające, że zostaje ona siłą wyparta przez nową w procesie, który Kuhn określa mianem “zmiany paradygmatu”. W nauce dziś akceptowane idee mogą w przyszłości zostać uznane za skostniałe dogmaty.

Największe idee w nauce

Istnieją jednak w nauce koncepcje tak solidne, że trudno sobie wyobrazić, aby kiedykolwiek zostały zastąpione czymś lepszym. Co więcej, zrewolucjonizowały wiedzę w swoich dziedzinach, dając klarowny wywód poparty dowodami w sposób taki, w jaki nie uczyniła tego żadna wcześniejsza teoria.

Jakie są więc te wielkie idee? Sporządzenie takiej listy byłoby karkołomnym zadaniem, głównie z powodu mnogości znakomitych odkryć. Na szczęście profesor chemii z Oksfordu Peter Atkins zrobił to w swojej książce z 2003 r. pt: “Palec Galileusza – Dziesięć wielkich idei nauki”. Zakres wiedzy naukowej dr Atkinsa jest imponujący, a jego dziesięć typów – znakomitych.

Przyjrzyjmy się wyborowi Atkinsa. Artykuły umieszczone są u dołu strony, kolejność losowa. 

Opracowano na podstawie:

  • „Palec Galileusza – Dziesięć wielkich idei nauki”, Peter Atkins, Rebis, Poznań 2006
  • The ten greatest ideas in the history of science, bigthink.com
  • “Fizyka”, Joanne Baker, PWN, Warszawa 2020
  • „Nauki ścisłe”, Paul Parsons, Gail Dixon, PWN, Warszawa 20215
  • “Piękno równa się prawda”, Tomasz Miller, Tygodnik Powszechny, 13 maja 2016 

4. Symetria określa piękno

Wiele zjawisk w przyrodzie wykazuje symetrię, od plastrów miodu, liści i kwiatów przez kryształy, po galaktyki spiralne. Ale co to właściwie znaczy, że figura geometryczna odznacza się symetrią? Ile symetrii, niesymetrii i asymetrii spotykamy we Wszechświecie?

Czytaj więcej »

5. Mechanika kwantowa

Mechanika klasyczna Izaaka Newtona doskonale sprawdza się w większości codziennych zastosowań. Jednak jest ograniczona w tym sensie, że nie oddaje rzeczywistości na poziomie fotonów światła i budowy atomu.
Przeczytaj o innej mechanice, obowiązującej w mikroświecie.

Czytaj więcej »

6. Cechy dziedziczenia są zapisane w DNA

Tak, jak Max Planck skwantował energię, tak Gregor Mendel skwantował dziedziczenie i stwierdził, że informacja genetyczna przenoszona jest w małych porcjach. Niemal wszystkie aspekty życia są odbiciem procesów na poziomie komórkowym i jeśli nie zrozumiemy, co i jak się tam dzieje, nasza wiedza o życiu będzie powierzchowna. Brzmi znajomo i kojarzy się z fizyką kwantową, prawda?

Czytaj więcej »

7. Materia składa się z atomów

Powietrze, woda, bakterie, ludzie, komputery, gwiazdy: wszystko zbudowane jest z atomów, choć paradoksalnie atom zieje pustką. Cała jego masa skupia się w jądrze. W przestrzeni otaczającej jądro rozciągającej się na odległość 10 tysięcy razy większą od jego średnicy krąży zaledwie kilka elektronów, na przykład w atomie węgla – 6. Nasze ciała, mimo że wydają się „nabite”, są prawie zupełnie puste.
Zapraszamy do lektury dalszej części artykułu.

Czytaj więcej »

8. Wszechświat rozszerza się

Około 13,8 miliarda lat temu Wszechświat przeszedł okres gwałtownej ekspansji, zwanej kosmiczną inflacją. Teoria ta sugeruje, że w krótkim czasie po Wielkim Wybuchu Wszechświat rozszerzał się z niezwykłą szybkością, co doprowadziło do rozproszenia materii i energii.
Przeczytaj więcej o Wielkim Wybuchu i teoriach kosmologicznych.

Czytaj więcej »

9. Materia zakrzywia czasoprzestrzeń

Co to jest czasoprzestrzeń? Najłatwiej ją sobie wyobrazić jako gęstą gumową siatkę naciągniętą na blejtram. Gdy umieścimy na niej dużą, ciężką kulę (na przykład naszą Ziemię), siatka ugnie się, szczególnie w pobliżu kuli.
Zapraszamy do lektury artykułu o ogólnej teorii względności Einsteina.

Czytaj więcej »

10. Matematyka jest granicą rozumu

10. Matematyka jest granicą rozumu Zasadniczo matematyka nie ma sensu. Niektórzy uczniowie właśnie skaczą z radości, przeczytawszy poprzednie zdanie. Co prawda arytmetyka opisuje teorie i doświadczenia w naukach ścisłych, ale zbudowana jest na wątłych fundamentach. Nie widać ich na pierwszy rzut oka. Ciąg dalszy – pod reklamą. Doświadczenia Wykorzystanie technologii cyfrowej jest konieczne (a z

Czytaj więcej »

Udostępnij: